Văn hoá

Người giữ “hồn thiêng” xứ Mường

Đời sống còn nhiều khó khăn, thiếu thốn nhưng nhiều năm nay,  gia đình ông Nguyễn Xuân Vũ ở khu 2, xã Yến Mao, huyện Thanh Thủy vẫn gìn giữ nguyên vẹn bộ cồng chiêng do tổ tiên truyền lại, kiên quyết từ chối lời chèo kéo, gạ gẫm với mức giá cao “ngất ngưởng” của những người săn lùng cổ vật. Không đơn thuần là đồ vật, với gia đình ông, bộ cồng chiêng 12 chiếc còn là hồn cốt, lắng đọng nét đẹp văn hóa truyền thống người Mường, là tình cảm thành kính, sợi dây linh thiêng kết nối với tổ tiên người Mường…

Ông Nguyễn Xuân Vũ cùng các thành viên đội diễn xướng cồng, chiêng luyện tập, giới thiệu nhạc khí truyền thống người Mường.Ông Nguyễn Xuân Vũ cùng các thành viên đội diễn xướng cồng, chiêng luyện tập, giới thiệu nhạc khí truyền thống người Mường.

Trong căn nhà sàn truyền thống người Mường mà gia đình ông đang sinh sống, bộ chiêng cổ luôn được treo ở vị trí trang trọng nhất. Cẩn trọng gỡ từng chiếc khỏi móc treo trên vách gỗ giới thiệu với khách, ông Vũ trầm giọng:  Truyền thuyết xưa kể lại rằng, trong các hang động, mái đá nơi người Mường sinh sống có nhiều hòn đá, nhũ đá thiên tạo khi gõ vào phát ra những âm thanh bùng, biêng… nghe rất vui tai. Sau này khi tìm ra, biết cách nấu quặng thành kim loại đồng, con người đã mô phỏng những âm thanh để làm ra cồng, chiêng, trống đồng. Việc sáng tạo ra cồng, chiêng đã biến âm thanh sơ nguyên của núi non trở thành những thanh âm, giai điệu phục vụ đời sống, sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng, đời sống tinh thần của người Mường. Người Mường coi chiêng như vật thiêng, của quý trong nhà. Ngoài việc sử dụng tạo ra âm thanh, chiêng còn là đồ có linh khí xua đuổi tà ma đem lại sự yên lành cho gia đình. Về mặt vật chất được coi như một trong những biểu tượng của sự giàu có, quyền thế, có giá trị như thước đo về sự giàu sang của cải của các gia đình, gia tộc. Ngày trước, hầu như trong các nhà nóc người Mường ở Yến Mao đều có từ 1-2 cái chiêng, tầng lớp trên, nhà giàu sở hữu cả vài bộ. Nhiều gia đình nghèo khó, cùng khổ vẫn cố giữ trong nhà một chiếc chiêng và coi đó như vật báu với niềm mong ước một ngày nào đó gia đình cũng sẽ trở nên giàu có, sung túc. Ngoài việc sử dụng như biểu tượng  gia thế của gia chủ, chiêng được người Mường Yến Mao sử dụng trong đời sống với chức năng thông tin, báo hiệu như: Báo tang, gọi chó đi săn, nhà lang triệu tập hay báo hiệu việc gì đó… và sử dụng tấu các bài xắc bùa trong các lễ hội dân gian, ngày tết, ngày lễ, sử dụng như nhạc cụ trong ban nhạc tang lễ… Chiêng được sử dụng linh hoạt, tùy theo từng công việc, từng nghi lễ, có thể sử dụng đơn chiếc, thành dàn nhỏ từ 2-3 chiếc, song chủ yếu được sử dụng theo dàn. Một dàn chiêng đầy đủ có 12 chiếc tượng trưng cho 12 tháng trong năm do 12 người cầm, tấu theo những bản nhạc, điệu thức nhất định…
Có vai trò, vị thế đặc biệt quan trọng trong đời sống xã hội, nhưng do nhiều lý do mà các bộ chiêng cổ trong những gia đình người Mường xã Yến Mao cứ dần mai một. Chiến tranh loạn lạc, thất thoát đã đành, nhưng khi cuộc sống dần được cải thiện, nâng cao vẫn không ít người ngã lòng bán đi dàn chiêng tổ tiên truyền lại cho giới buôn bán đồ cổ. Các giá trị văn hóa truyền thống người Mường cũng phần nào bị phai nhạt, sao nhãng. Lớp trẻ lớn lên nhiều đứa không muốn nói tiếng Mường, không biết đến hình dáng, âm hưởng tiếng chiêng đồng của tổ tiên. Cả xã giờ còn duy nhất nhà ông Vũ có đủ bộ chiêng cổ 12 chiếc. Nặng lòng với truyền thống văn hóa tổ tiên truyền lại, cùng với việc gìn giữ cận thận bộ cồng, chiêng, nhiều năm qua, ông Vũ thường xuyên tập luyện và trình diễn cồng, chiêng trong các dịp diễn ra lễ hội, các sự kiện của địa phương để giới thiệu với du khách với mong muốn bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa cồng, chiêng người Mường trong cuộc sống hiện đại.
Ông Trịnh Quốc Thuận – cán bộ văn hóa xã Yến Mao khẳng định: “Cồng, chiêng là điểm nhấn, dấu ấn đặc biệt quan trọng trong đời sống văn hóa người Mường. Do đó, muốn bảo tồn, phát huy được giá trị văn hóa truyền thống người Mường phải giữ gìn được diễn xướng cồng, chiêng. Bộ chiêng cổ của gia đình ông Vũ còn lưu giữ được là tài sản vô giá không chỉ với gia đình ông mà còn của chung người Mường trong xã. Thực hiện cuộc vận động toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư, chúng tôi đã xác định rõ đời sống văn hóa mới phải được tạo dựng trên cơ sở kế thừa, bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống. Lưu giữ, phát huy giá trị diễn xướng cồng, chiêng là trách nhiệm của toàn Đảng bộ, chính quyền và người dân trong xã…”.
Tâm huyết, trân trọng với bản sắc, truyền thống văn hóa cha ông bằng hành động thiết thực gìn giữ, phát huy giá trị bộ chiêng cổ, ông Vũ còn là người năng nổ, trách nhiệm luôn tiên phong gương mẫu trong các phong trào, hoạt động của địa phương, tích cực tuyên truyền, vận động người thân trong gia đình và người dân chấp hành nghiêm chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, chung tay xây dựng đời sống văn hóa mới…
(Theo Báo Phú Thọ)

Thẻ
Back to top button
Close